Ministerstwo Sprawiedliwości planuje wprowadzić zmiany w systemie nieodpłatnej pomocy prawnej, które obejmą świadczenie pomocy zdalnie oraz zniesienie obowiązku składania oświadczeń o niemożności poniesienia kosztów. Te propozycje budzą wiele emocji i wywołują kontrowersje wśród prawników.
Pomoc stacjonarna lub zdalna
Jedną z głównych zmian jest wprowadzenie możliwości świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej zdalnie, na przykład przez telefon lub za pomocą komunikatorów internetowych. Beneficjent sam decydowałby, czy chce skorzystać z pomocy w punkcie stacjonarnym, czy woli formę porady na odległość.
Obecnie zdalna pomoc prawna jest dostępna tylko dla osób ze znaczną niepełnosprawnością ruchową oraz tych, które mają trudności w komunikowaniu się, a także dla wszystkich uprawnionych w okresie epidemii lub stanu nadzwyczajnego.
Bez oświadczeń
Ministerstwo planuje również zniesienie obowiązku składania oświadczeń o niemożności poniesienia kosztów odpłatnej pomocy prawnej. Dotychczas osoby korzystające z nieodpłatnej pomocy prawnej musiały składać pisemne oświadczenie o swojej sytuacji finansowej. Nowe przepisy mają ułatwić dostęp do pomocy prawnej poprzez wyeliminowanie formalności mogących zniechęcać potrzebujących do korzystania z takiego wsparcia.
Opinie ekspertów
Prawnicy mają mieszane odczucia wobec zaproponowanych zmian. Zdaniem Doroty Kulińskiej, adwokata i dyrektora Instytutu Legislacji i Prac Parlamentarnych NRA, darmowa pomoc powinna być skierowana do tych, którzy rzeczywiście jej potrzebują, a nie do wszystkich, dlatego krytykuje ona pomysł zniesienia oświadczeń o sytuacji finansowej. Obawia się, że bez weryfikacji bezpłatna pomoc może zacząć trafiać do osób, które stać na odpłatne usługi prawne.
Zdaniem dra Mariusza Hassa z Kancelarii Adwokackiej Hassa podczas pandemii wiele osób o wysokich dochodach korzystało z takich porad, a teleporady nie zawsze były efektywne. Jego zdaniem zdalne porady mogą nie zastąpić bezpośredniego kontaktu, często niezbędnego do pełnego zrozumienia zwłaszcza skomplikowanej sprawy.
Według ekspertów kluczowe będzie znalezienie równowagi między ułatwieniem dostępu a zagwarantowaniem, że pomoc trafi do najbardziej potrzebujących. Konkretne rozwiązania i przepisy mają być gotowe w IV kwartale br.
